Juni: een bescheiden jubileum

 

Don’t jump to conclusions 

(haast je niet naar conclusies)

--—--

Hoera: we vieren twee jaar Nendo-Zen!

Deze maand: universele en zen-volle factoren in psychotherapie-onderzoek, deel 2 van Maartens Shaolin-reis, zeswoordverhalen inzenden, wandelboek van Rob van Essen, en… de zomerklare tuin.

--—--

* Het Japanse woord voor ‘klei’ is 粘土 Nendo, want van Groningers wordt gezegd dat ze uit de klei getrokken zijn. Het zegt dus iets over de grond onder onze voeten en geeft meteen een oorspronkelijke zen-tint. Klei-Zen.

--—--

raadpleeg het archief op bit.ly/nendozen
(aldaar ook inschrijven)

afbeelding header: gedenkstenen Shaolin-Tempel, Henan, China

Tuin zendo

De tuin is zomerklaar:
We hebben de achtertuin weer helemaal gepimpt voor ya-za https://www.zen.nl/algemeen/zen-gerelateerde-woordenlijst/
Met behoud van de nodige elementen van wabi-sabi.
Etentje met midzomer

19 juni
(Save the date, details volgen, aanmelding via je eigen leraar)
Zomerstop

Op 22 juli sluit de zendo voor de zomer.
De gevorderdengroepen hervatten op 2 september.
Kopij

Stuur je #sixwordstory, haiku, (beeld)koan, kopij, idee, tekening of foto voor de 15e van de maand naar groningen@zen.nl voor de volgende editie van Nendo-Zen.

Een stalen keukenmes ontwikkelt in het alledaags gebruik kleine rafelrandjes. Zie afbeelding.

Er bestaat een belangrijk verschil tussen de slijpsteen (sesshin) en het aanzetstaal (de dagelijkse za-zen): de grondigheid en mate van ingrijpendheid is van doorslag.
Bij het slijpen van een mes wordt een nieuwe snede gecreëerd: er wordt dermate veel materiaal weggenomen dat er een blinkend snijvlak ontstaat. Met nieuwe moeiteloosheid zoeft men weer door de kwesties die op tafel liggen.

Het aanzetten ‘wrijft’ enkel de braampjes weer terug naar het midden, opdat men weer een dag(deel) de materie voorhanden duchtig doorklieven en fijnzinnig fileren kan.

Dit is de metafoor.
Elke in- en uitademing is een streek van de aandacht langs het aanzetstaal dat Zen heet.

De koksmessen kunnen we tweemaal daags langs het aanzetstaal halen, teneinde de minuscule braampjes weer in ’t gareel te krijgen. Zo snijdt het mes opnieuw als een zonnetje door de groente. Dit is de dagelijkse za-zen.

Eén of tweemaal per jaar brengt men de messen naar een professionele slijperij. Het snijvlak wordt opnieuw uit het staal uitgehouwen.
Dat is de weeksesshin.

Bijvoorbeeld in de weken vlak na mijn eerste weeksesshin ondervond ik de juist geoogste krachten van The Power of Time Off: met een onvoorziene frisse blik kon ik de alledaagse schoonheid weer opnieuw tegemoettreden. Zelfs bomen die dansten in de wind vertelden een totaal nieuw verhaal. Elke pennestreek op het poëziepapier fonkelde met een jeugdige versheid en levenskracht.

Inzenden
 
De bovenstaande titelkop is een #sixwordstory.
De vorige zin ook, maar minder avontuurlijk.

Ik verleid je graag tot het componeren van een Six Word Story. Het aangaan van zo’n onderneming vergt een nóg compactere weergave in taal dan bij het maken van een haiku . Immers… in een zeswoorden-verhaal heb je het minumum aan uitdrukkingsruimte tot je beschikking, en word je gedwongen om optimaal doelmatig te werk te gaan.

Je kunt je zen-getinte nano-vertelling in zes woorden insturen naar groningen@zen.nl
(deadline is immer de 15e van de maand, voor de editie van de daaropvolgende) 

- Maarten Bronts

Jochem mediteert sinds twee jaar bij Zen.nl Groningen. Hij doet onderzoek naar psychotherapie. In Nendo-Zen schrijft hij over de manier waarop psychotherapie en zen zich tot elkaar (kunnen) verhouden.

Als iemand mij vraagt om uit te leggen wat zen is, vind ik dat meestal lastig. Vaak is mijn antwoord langdradig, lastig te snappen en bekruipt enig ongemak me terwijl ik het probeer. Onlangs las ik ergens ongeveer het volgende: Zen-beoefening is het zo zuiver mogelijk leren waarnemen van de realiteit, zonder vertroebelingen van onverwerkte ervaringen.

Deze uitleg gaf mij een beetje vertrouwen voor mijn volgende poging zen uit te leggen. Ook gaf het mij de inspiratie voor dit stukje tekst.

De laatste 30 jaar zijn therapievormen als paddenstoelen uit de grond geschoten en worden meestal afgekort met merknamen als CGT, ACT of EFT. Dit maakt het voor therapeuten moeilijk om tussen de afkortingen het bos nog te zien. Het gevolg is dat het voor cliënten al helemaal onmogelijk wordt om tussen het bos aan therapieën de bomen nog te zien. Deze niet zo originele observatie motiveerde mij een proefschrift te schrijven over universele factoren in psychotherapie: de werkzame elementen in verschillende therapieën.

Een belangrijke factor: de relatie tussen cliënt en therapeut. Da's niet verrassend. In deze relatie gaat het er niet primair om dat men elkaar graag mag. Wel gaat het erom dat ze een relatie hebben die therapeutisch werk mogelijk maakt. Er is een relatie nodig waaruit gewerkt kan worden met de psychologische inhouden van de cliënt en de daaruit voortvloeiende gedragspatronen. Ook het gezamenlijk proberen begrijpen en woorden geven aan het ‘probleem’ is nodig. Hoewel de relatie en het samen begrijpen een hele behandeling belangrijk blijven, is het een minimale voorwaarde om in therapie ‘aan de slag’ te kunnen.

Eén van de universele factoren die tijdens het ‘aan de slag gaan’ als belangrijk wordt beschouwd: cliënt en therapeut richten zich op het continu testen van de realiteit. Het is de bedoeling dat de cliënt (aangemoedigd door de therapeut) leert om zijn of haar belevingswereld of ideeënwereld te testen aan de realiteit. Er wordt samen onderzocht of de (onbewuste) aannames van de cliënt over de wereld waar zijn. Aannames zoals ‘die presentatie gaat mij nooit lukken’ kunnen flinke problemen veroorzaken wanneer ze ongegrond zijn. Ook overtuigingen zoals ‘ik verdien het niet om gelukkig te zijn’ kunnen voor problemen zorgen.

Onlangs kreeg ik het idee dat onze onverwerkte ervaringen (bubbels) in de weg kunnen staan bij het testen van deze realiteit. Helemaal in lijn met de zen-filosofie. Immers... een hoofd vol bubbels voorkomt dat we ons überhaupt bewust zijn van onze aannames. Laat staan dat we registreren wanneer de realiteit hier niet mee streeft. Bubbels kunnen ons het zicht ontnemen om de realiteit waar te nemen die de aannames over onszelf of de wereld kunnen corrigeren.

Het zo zuiver mogelijk kunnen waarnemen van de realiteit (zonder de vertroebeling van onverwerkte ervaringen) is nodig om aannames bij te stellen, zij het onterecht of belemmerend. Is het zo zuiver mogelijk waarnemen niet precies waar wij ons in onze beoefening op richten? Een hoofd vol bubbels (bijv. over eerdere negatieve ervaringen tijdens het presenteren) kan voorkomen dat iemand opmerkt dat zijn publiek enorm geniet van zijn presentatie. Een hoofd vol bubbels kan eveneens voorkomen dat iemand zich beseft dat het ‘verdienen van geluk’ iets is wat haar (zonder opzet) is aangepraat door haar ouders.

– Jochem Noordberger

Maarten Bronts drinkt thee, beoefent zen en kungfu. In 2018 ondernam hij een studiereis naar de Shaolin-Tempel in China. Elke maand publiceert hij in Avondnova.nl.

Tijdens het eerste weekend van onze studiereis vingen we in de wandelgangen een gerucht op dat er iedere ochtend om 05.30 een dagopening plaatsheeft: monniken zingen dan sutra’s in de Grand Buddha Hall (de centrale ruimte, het hoofdaltaar op het tempelterrein).
Dat leek ons wel wat, we wilden immers het onderste uit de kan halen. Op bedevaart naar het epicentrum ben je wellicht slechts eenmaal in je leven… dan ga je ook alle kruimels oplepelen.

In het schemerduister wandelden we in de vroege maandagochtend met kleine oogjes de heuvel af van Wangzhighou, richting de hoofdingang. Die bleek op dit uur nog gesloten, maar via een zijweg konden we het tempelterrein betreden.

In de Grand Buddha Hall werden we woordloos geïnstrueerd om in het juiste rijtje (voor leken) te gaan staan, zijwaarts richting altaar, mannen rechts, vrouwen links.
Toen de eerste klanken door de ruimte galmden, de grote klankschaal driemaal geslagen werd… trof mij een Boeddha-bliksemschicht. Ik stond als aan de grond genageld.
In een halve seconde voelde ik: hier moet ik nu zijn. Niet alleen op deze ochtend, in deze ruimte, maar vooral: zo’n oorsprongsreis te maken voorzag mijn ziel al bijna veertig jaar.
En nu ben ik thuis.

Cultuurschok

Ook doordat ik in die krappe veertig jaar niet eerder Europa had verlaten, was mijn borst duchtig nat voor een cultuurschok. Die kwam in delen. Deze vroege maandagochtend was misschien het meest poëtische voorbeeld.
Ook op andere gebieden ondervond ik de kieren in begrip tussen Oost en West.

Ik voelde me een gehandicapte zonder kennis van het Mandarijn. In Europa ben ik gewend om me redelijk verstaanbaar te kunnen maken en met vrijwel iedereen een praktische en/of aangename wijze van communicatie te voeren. Maar in China verstond ik niemand en kon ik niets lezen. Lessen in nederigheid.
Gelukkig opent een glimlach vele harten en worden toeristen overal hulpvaardig tegemoetgetreden. Met enig kunst- en vliegwerk van Google Translate. Er waren ook Chinezen die prima Engels spraken. Toch voelde ik mij bij vlagen erg verloren in een ver, vreemd land.
Veel toeristen rochelen en spugen. Altijd en overal. Dus ook binnen het tempelterrein. Hoe het banaalste steeds hand-in-hand kan gaan met het meest hemelse.
Dit was het enige waar ik niet aan kon wennen.
Dengfeng wordt ook genoemd 'The Center of Heaven and Earth.' Hier komt alles samen.

De visie op hoe kinderen opgevoed dienen te worden verschilt ook radicaal.
Binnen en rondom de Tempel draafden de hele dag klasjes met kinderen rond, die tijdens hun lessen soms een ouderwetse corrigerende tik uitgedeeld kregen van de leraar. Beschouwen we iets dergelijks vanuit ons eigen paradigma, zouden we geneigd zijn het af te keuren.
Maar dit is een heel ander paradigma. En dient dus in de juiste context beschouwd te worden. Streng opvoeden is in China een symbool van liefde. Dus ook als onze ‘sifu’ (meester) één van ons een forse mantel uitveegt (zij het verbaal), dienen we dit te interpreteren als uiting van liefdevolle didactiek.
Immers, zo is de opvatting, als je het beste voor hebt met de toekomst van je kinderen of studenten, zul je ze veel orde en tucht moeten meegeven. Daar hebben ze op lange termijn het meest aan.

Het maakt niet uit welke graad van zwarte band of derde ‘dan’ of wat-dan-ook je in het Westen behaald hebt in de krijgskunsten: wie in de Shaolin-Tempel komt studeren zal dat alles spoedig afwerpen. De bovenmenselijke gradatie van beheersing van lichaam en geest die de grijsgeklede monniken vertonen in hun demonstraties grenst aan het onmogelijke. Zwaartekracht? Ach welnee joh. Die hebben ze hier al heel lang bedwongen.
Nu bewandelde ikzelf nog maar enkele jaren dit wonderlijke pad, en in vlieguren op de dojo-vloer is dat volslagen peanuts. Toch kan een bedevaart voor de nodige perspectieven en relativering zorgen op dit gebied.

Met twee Nederlandse kungfu-vrienden was ik deze weken in China om de messen te slijpen, de bron aan te raken en meer te weten te komen over de herkomst van deze kleurrijke krijgskunsten. Dit betekende vooral: heel gedisciplineerde fysieke training (maandag t/m vrijdag, 2.5u in de ochtend en nogmaals in de middag). Met uitstapjes in de avonden en weekends naar Dengfeng

Samen met collega-studenten uit o.a. India, Servië, USA en Duitsland logeerden we in een soort herbergje in het dorpje Wangzhighou, op een kwartier lopen van de Tempel.

Rond het jaar 500 stichtte Bodhidharma hier zijn klooster. Midden in het Song-gebergte, in het woud van Shao-Lin, aan de voet van de Wuru-bergtop. Algemeen aanvaard wordt dat dit de geboortegrond moet zijn van zowel kungfu als zen. Eens wil men toch de bron aanraken, dacht ik bij mezelf.

Oogst

Het Mandarijn versta ik nog niet. Wel heb ik klanken mogen opvangen die in een traditie staan die 34 generaties overspant. Dat stemt nederig en dankbaar.

Terug thuis had ik een slordige 6 weken nodig om weer enigszins te wennen aan het dagelijks leven in de stad. Dermate impactvol bleek deze bedevaart van 3 weken. Nu kwam dat ook door jetlag en slaaptekort. Toch onderschat ik niet mijn verdiepte begrip tussen Oost en West. Een vriend zei zelfs 'je kunt aan al je bewegingen het verschil zien tussen voor en na.'
Zo'n ervaring gaat in alle vezels meetrillen.

--

Een audio-opname van de ochtend-sutra’s in de Shaolin-Tempel: https://archive.org/details/ShaolinMorningPrayerTotal

Zie ook mijn bergbeklimming naar Bodhidharma’s grot in de vorige editie van Nendo-Zen: https://zennlgroningen.activehosted.com/social/e369853df766fa44e1ed0ff613f563bd.34

Volgende editie: de verjaardag van de Boeddha.

- Maarten Bronts

In veel van zijn verhalen verweeft Rob van Essen allerlei (meer of minder) subtiele zen-elementen.

Het huis aan de Amstel is daar een goed voorbeeld van: twee vroeg-twintigste-eeuwse studievrienden reizen naar Korea om de bron te vinden van het mystieke Ya-hou.
In J.O.S. Days speelt Van Essen heel kundig met reïncarnatie zonder het te benoemen. 

In juni trakteert onze dubbele Libris-laureaat ons op een wandelboek in Van Oorschots Terloops-reeks. Wederom overgoten met lekkere zoete zen-saus. Maar niet te veel.

Vanaf 7 juni verkrijgbaar bij de boekhandel
en in Van Oorschots eigen Oorshop:
https://www.vanoorschot.nl/oorshop/heen-en-weer/