November: de oogst van zenschap

Ever tried. Ever failed. No matter.

Try again. Fail again. Fail better.

(Samuel Beckett)

Vaak leren we veel meer van tegenslagen dan van iets dat wel (of in één poging) slaagt. De leerlessen hiervan kunnen vaak een boeiende opsteker zijn. En dan relativeren we 'mislukken.'

Daarom: een nieuwe rubriek!
Welke ogenschijnlijke obstakels ben jij al eens te lijf gegaan in jouw leven? Schrijf erover in Nendo-Zen: 4 of 5 alinea's, met in de laatste alinea je leerpunt(en). Graag ook een passende portretfoto aanleveren.

Twijfels? Inzicht!
Insturen naar maarten@studiobronts.com.
Loop je vast in het schrijfproces: bel met Maarten via 06 - 2198 7410.
De deadlines zijn altijd rond de 15e van de maand.

--—--

Deze maand in Nendo-Zen* Arno’s haiku, Charlottes Wabi-sabi, Rilkes jongedichterbrief en een neuro-science-lezing.

--—--

* Het Japanse woord voor ‘klei’ is 粘土 Nendo, want van Groningers wordt gezegd dat ze uit de klei getrokken zijn. Het zegt dus iets over de grond onder onze voeten en geeft meteen een oorspronkelijke zen-tint. Klei-Zen.

raadpleeg het archief op bit.ly/nendozen

Spreuk van de maand

“Als u zich houdt aan de natuur, aan de eenvoud in de natuur, aan het kleine dat vrijwel niemand ziet en dat zo plotseling het grote en onmetelijke kan worden; wanneer u die liefde voor het geringe bezit en heel bescheiden, als een ondergeschikte, het vertrouwen probeert te winnen van datgene dat pover lijkt, dan zal alles eenvoudiger, meer een eenheid en op de één of andere manier aanvaardbaarder voor u worden — misschien niet voor uw verstand, dat vol verbazing achterblijft, maar wel voor uw diepste bewustzijn, wakker-zijn en weten.”

vervolg onderin deze Nendo-Zen

– Rainer Maria Rilke, 16 juli 1903
Worpsheide bij Bremen
(vert. Theodor Duquesnoy)
Uit Brieven aan een Jonge Dichter

Verwarming en verlichting

We hebben inmiddels rechtstreeks contact met de technische monteur voor de reparatie van de vloerverwarming. Dat is het goede nieuws. We moeten echter nog wel wachten tot een vitaal vervangend onderdeel verstuurd wordt. Dit kan enkele dagen, weken of maanden duren. Niemand weet hoe lang. Een doorlopende oefening in geduld.
Lezing over neuro-science, stress en zen

Voel je stress, voel je beter
Stress heeft een slechte reputatie, maar we hebben stress nodig om uitdagingen in ons dagelijkse leven aan te gaan. Stress begint vaak in onze gedachten, waarna stresshormonen vrijkomen die onze aandacht richten, ons geheugen beïnvloeden en ons lichaam klaarmaken voor een gepaste reactie. Geest en lichaam zijn zo verbonden. Te veel of langdurige stress is ongezond, maar door ons bewust te worden van de effecten van stress (goed voelen), kunnen we stress leren reguleren en accepteren als deel van onszelf, en dat voelt goed.

Charlotte Oomen is zenleraar in opleiding en promoveerde als neurowetenschapper op de effecten van stress
- Waar: in de zendo, Nieuwe Ebbingestraat
- Wanneer: tijdens de gevorderdenles
  van woensdag 22 november,
  20.00 - 21.45u
- Inclusief samen mediteren
- Opgeven via charlotte@zen.nl

Charlotte is zenleraar-in-opleiding en promoveerde in 2010 op de effecten van stress op de hersenen aan de UvA. Ze schrijft regelmatig in Nendo-Zen over haar zen-opleiding of over de combinatie zen en neurowetenschappen.

--

Afgelopen weekend was ik met vierentwintig mede-Zenners op sesshin in het mooie Epe met het thema wabi sabi. Klinkt Japans en ik moest steeds aan sushi denken, maar met eten heeft het weinig te maken. Wabi betekent zoiets als een ingetogen smaak, de kracht en schoonheid van eenvoud. Sabi beschrijft nostalgie en tijd. Het refereert naar ‘ouderdomsglans’ – de schoonheid van ouderdom in wording en het natuurlijke proces van vergankelijkheid. Samengevat is wabi sabi een soort levensfilosofie die het imperfecte en de vergankelijkheid van het leven omarmt. Ik vond het mooi en ik kon de nostalgie voelen. De locatie paste ook goed bij het thema met een verwilderde tuin vol paddenstoelen en dode bladeren, een mooie zendo met veel hout en doorkijkjes naar buiten. Ook het herfstige weer deed z’n best. De suggestie was om te onderzoeken waarin jij wabi sabi in jezelf herkent, in de dingen die je doet of niet doet. Waarin streef jij naar perfectie?

Ik had me voor deze sesshin voorgenomen om meer en beter gebruik te maken van voelen. Om voelen een vast onderdeel te maken van mijn leven: in verbinding met anderen, bij het maken van keuzes en bij het bewaken van mijn grenzen. Maar je kunt gevoel niet goed inzetten als je het niet helemaal en allemaal toelaat. Oftewel leer ‘akkoord te gaan’ met alles voelen. Dat lukt wel op een sesshin: de eerste avond begon met de dingen die je kunt verwachten: ongemak, pijn, vermoeidheid en de frustratie die dat opwekt. Maar het ging verder dan dat, ik voelde verdriet bij gedachten die ik normaal gesproken als prettig ervaar. Ik vond er steeds wat van. Blijkbaar mag niet alles er zijn. Het inzicht dat ik me verzet tegen m’n gevoel was heel waardevol. Niet alleen verzet tegen pijn en ongemak, maar dus ook tegen sommige positieve gevoelens.

Op zaterdag merkte ik op dat ik erg bezig was met m’n best doen. Deze modus is me wel bekend, altijd weer proberen het goed te doen. Daar had ik dan vervolgens weer een oordeel over klaarliggen: waarom kan ik het gevoel van ‘moeten voldoen’ niet even loslaten? Die avond hadden we een lange zit met 5 x 25 minuten mediteren en daarna nog twee keer buiten. Toen ik dacht écht niet meer te kunnen, realiseerde ik me dat alle gevoelens die ik ervaar (positief en negatief), mij hebben gebracht waar ik nu ben. Ik zou niet zonder ze kunnen dus. Door imperfectie ben ik precies waar ik zou willen zijn: perfect!

Als groep kregen we de volgende levenslessen mee van wabi sabi:
1. De wereld ziet er heel anders uit als je leert hoe je haar vanuit je hart kunt zien en ervaren.
2. Alle dingen, ook het leven zelf, zijn van voorbijgaande aard, onvolkomen en imperfect. Vandaar dat perfectie onmogelijk is en imperfectie de natuurlijke staat is van alles, en dat geldt ook voor ons.
3. Er kan grote schoonheid, waarde en troost worden gevonden in eenvoud.

charlotte@zen.nl

Arno verdiepte zich in verschillende levensbeschouwelijke tradities en mediteert sinds 2015 bij Zen.nl Groningen. Hij studeerde theologie en werkt als agoog in de psychiatrie en verslavingszorg. De eenvoud en praktische discipline van zen spreken hem bijzonder aan.

Veel mensen kennen het begrip haiku. Het drieregelig Japans gedicht, met 5-7-5 lettergrepen. Dat in een notendop een sterk gemoed of ervaring wil weergeven. Een snippertje levenszin vervat in zo min mogelijk woorden. Het gaat er niet zozeer om precies te voldoen aan de voorgeschreven hoeveelheid lettergrepen. Dat is meer een richtlijn. Daarom zie je vaak dat er ook met minder lettergrepen wordt gewerkt. De hele kunst is dat de schrijver met het werkje een ervaring bij de lezer wil oproepen, zonder die expliciet te benoemen. Volgens het principe ‘show, don’t tell.’ Met ergens in het gedicht een wending, een verrassing. Er wordt gespeeld met tegenstellingen, bekende associaties en dubbele betekenissen. In de onderstaande poging kun je een aantal elementen terugzien.

na het verhuizen
vinden we de volle maan
op het dakterras

Er wordt gespeeld met hoog en laag, aards en hemels. Een verrassing in de laatste regel, verpakt in een grapje. En het wil iets verwoorden van de verwondering die het bij mij opriep om te ontdekken dat we in ons nieuwe huis ‘s nachts de maan door het hemelruim kunnen volgen. Dat je zoiets majestueus kunt vinden op een eenvoudig dakterras.

Naast de intentie om een haiku in een mooie vorm aan te leveren, is er de oefening. Die het schrijven van haiku tot een uitstekende zentraining maakt. Een oefening in aandacht. Ik moet eerlijk bekennen dat het lezen van veel verschillende haiku, om zo te leren van de meesters, mij tot nog toe minder blij maakt dan het zelf zoeken naar (en verwoorden van) een haiku-moment.

Het haiku-moment is het moment waarop je, vaak in een flits, een waarneming doet die een sterke indruk achterlaat. Een moment waar je, als je niet oplet, zo aan voorbij zou kunnen gaan. Het is zaak te stoppen en stil te staan bij de ervaring die dat moment teweegbrengt. En het vervolgens te bewerken tot een vingerhoed vol emotie. Als ruwe diamant bewerk je de indruk tot een haiku. Op zoek naar het juiste woord, de meest pakkende volgorde en het ritme van de zinnen. Je legt de haiku soms even weg om het later met frisse blik weer op te pakken. Of herschrijft het een aantal keren om alle perspectieven onder de loep te nemen. Je neemt er de tijd voor.

Tanka

Minder bekend is de tanka. Een vijf-regelig Japans gedicht met 5-7-5-7-7 lettergrepen. Het is oorspronkelijk de voorloper van de haiku. Naast de feitelijke beschrijving, die in haiku vaak de boventoon voert, heeft een tanka de luxe om in de laatste regels een meer poëtische wending te geven. In 2018 mocht ik met onderstaande inzending een prijsje winnen bij de landelijke vereniging haiku.nl. De inspiratie werd opgedaan tijdens een weeksesshin in Lochem. Zintuiglijke indrukken spelen een belangrijke rol. Zoals dat tijdens een week mediteren ook is. De tegenstelling tussen de opwaartse en neerwaartse beweging, vervat in één haiku-moment, drukt hier wat mij betreft iets uit van eenheidsbewustzijn.

Japanse wierook
kringelt op in de zendo
en stilte daalt neer
als de tempelbel verstomt
hoor je alleen jezelf nog

(vervolg van hierboven)

“U bent zo jong, in het leven nog zo onervaren, dat ik u, mijn beste, zo goed ik kan zou willen vragen geduld te hebben met alles wat in uw hart nog niet tot een oplossing is gekomen en te proberen de vragen zelf lief te hebben als voor u niet toegankelijke kamers en als boeken die in een volkomen onbekende taal zijn geschreven.

Zoek nu niet naar de antwoorden die u niet gegeven kunnen worden, omdat u niet in staat zou zijn ze te leven. En het gaat erom alles te leven. Leef nu uw vragen. Misschien leeft u dan gaandeweg, ongemerkt, op een dag in een ver verschiet het antwoord binnen. Misschien immers bezit u de gave om iets uit te beelden, in een vorm te gieten, als een bijzonder gelukkige en zuivere wijze van leven; ontwikkel die gave — maar aanvaard wat komt in groot vertrouwen, en komt het alleen voort uit uw wil, uit één of ander innerlijk leed, neem het dan voor uw verantwoording en haat niets.”

Rainer Maria Rilke, 16 juli 1903
Worpsheide bij Bremen
(vert. Theodor Duquesnoy)
Uit Brieven aan een Jonge Dichter

We zouden haast denken dat Rilke ook een koanstudent was.
Het leven met de vraag zonder belust te zijn op het vinden van de antwoorden…