Maart: bijna lente-equinox

Charlotte is zenleraar in opleiding. In Nendo-Zen schrijft ze regelmatig over haar zen-opleiding of over de combinatie zen en neurowetenschappen .

Toen ik nog rookte, lang geleden, verlangde ik vaak ontzettend naar die eerste sigaret van de dag. Maar als ik die dan opstak, viel het vaak wat tegen. Het verlangen was groter dan het plezier. Ik moet bekennen dat ik dat ook weleens heb gehad bij het begin van iets romantisch. Die eerste zoen is in je hoofd, voorafgaand, vaak leuker dan in het echt.

Ik moest er later eens een college over geven aan studenten psychobiologie: het verschil tussen ‘wanting’ en ‘liking’ oftewel willen (verlangen) en leuk (of lekker) vinden. Een wetenschappelijke studie die ik toen tegenkwam is me bijgebleven: er bleken twee hersencircuits te zijn voor deze processen. Muizen waarbij het hersencircuit voor ‘wanting’ was uitgeschakeld waren volkomen ongemotiveerd om voedsel te zoeken, waardoor ze soms bijna verhongerden. Maar als die muizen voedsel werd aangereikt, aten ze het wel én hadden de dieren ook een voorkeur voor lekker voer (met suiker erin). Dat laatste geeft aan dat ze nog wel ‘liking’ konden ervaren. Ik vond het fascinerend: hoe konden die dieren het eten wel lekker vinden, maar het niet willen? En met die sigaret: je zou denken dat als je iets heel erg verlangt, dat je het dan ook heel erg lekker vindt, waarom verlang je er anders naar? Maar blijkbaar is dat niet altijd zo.

Willen/verlangen is een vorm van motivatie en is een goed geconserveerd proces in de hersenen (afhankelijk van dopamine). Verlangen gaat om iets wat zich in de toekomst afspeelt, terwijl iets leuk (lekker/fijn) vinden een directe sensorische waarneming is (een hedonische ervaring - niet afhankelijk van dopamine). Iets willen is bij uitstek een bubbel en iets leuk vinden is een ervaring ‘in het moment’. Is willen dan misschien niet zo Zen? Maar als we niks meer willen, verhongeren we - net als die arme muizen. Geen leven zonder willen dus. Als het niet een kwestie is van ‘niet willen willen’ (wat overigens ook willen is) wat dan wel?

Zoals gezegd is willen een vorm van motivatie (van Lat. movere = bewegen) en het brengt ons in beweging. Het belangrijkste wat we ons dus kunnen realiseren is dat we altijd in beweging worden gebracht, daar kunnen we eigenlijk niet omheen. In onze consumptiemaatschappij worden we alle kanten opgetrokken en valt er veel te willen. Maar waar we – o.a. door meditatie – wel enige invloed op hebben is de richting van de beweging. Welke kant ga jij op?

Onbewust weten we eigenlijk allemaal wel dat verlangen iets anders is dan het uiteindelijk ervaren van wat je verlangde. Het écht te weten kan je misschien helpen om je verlangen in het juiste perspectief te zien. Een uitdaging is dan om dingen na te streven die voldoening geven en tegelijkertijd óók echt te genieten van het moment waarop je iets meemaakt, zonder het te vergelijken met het ‘opgehypete’ verlangen vooraf. Doe je mee?

Charlotte@zen.nl

Doelgerichtheid dient ons levensgeluk

In september is het zover! Dan opent Zen.nl Assen haar deuren. Met de aanschaf van ons nieuwe huis hebben we rekening gehouden met een praktijkruimte. Dus naast de zendo moet ook het huis worden opgeknapt.
Ik zie enkele opvallende gelijkenissen met zenbeoefening in dit proces dat ik samen met partner Saskia vormgeef.

1. Het begin is rommelig en onoverzichtelijk. We wisten niet precies wat er moest gebeuren aan het huis. Het is een oud huis, dus dat er onvoorziene verrassingen op ons stonden te wachten hadden we wel vermoed. We hadden vantevoren een plan gemaakt over wat we als eerste wilden gaan aanpakken: de vloer en de gevels. Maar wat bleek? Toen wij de eerste weken in het huis waren merkten we dat het huis om iets heel anders vroeg. De vloer en gevels bleken wel mee te vallen. Maar het dak en de wc boven niet. In plaats van ons vooropgezette plan uit te voeren kozen wij ervoor te luisteren naar de behoeften van het huis. Dat bepaalde ons plan van aanpak.

2. Er gaat veel tijd in zitten. Aannemers en vakmensen zijn druk bezet. Gecombineerd met een baan verlopen de klusjes in een rustig tempo. Het is fijn om zaken niet haastig te hoeven doen. Er de tijd voor nemen. Het resultaat dient zich vanzelf wel aan.

Met onze zenbeoefening is het niet anders. We gaan niet klakkeloos mee in onze overtuigingen en vooropgezette aannames. Maar we luisteren naar wat dit moment van ons vraagt.
Wat is er nu nodig?
Wat valt er nu te doen?

En als we dan handelen, dan mag dat op een prettige, rustige en aandachtige manier. Haastig te werk gaan is (net als bij zenbeoefening) een valkuil. We hoeven immers niet per sé ergens anders te komen. Maar het uithouden bij de huidige chaos kan in ons leven best een uitdaging zijn.

Het vooruitzicht van een voltooid huis brengt veel inspiratie. Wat dat betreft dient doelgerichtheid ons levensgeluk. We bouwen ergens aan. En niet alleen voor onszelf, maar ook voor anderen. Dat geldt voor het huis met de toekomstige zen-vestiging, maar ook in de dagelijkse beoefening van aandacht. Steeds opnieuw beginnen. Iedere week wat klusjes en iedere week blijven werken aan het bodhisattva-ideaal van mededogen.

- Arno Dokan Groote