Oktober: nieuwe zen-dingen voor de herfst

Oktober: de eerste herfstwind zet al in – met twijfel

... en zoals de oude zenmeesters al wisten:
kleine twijfel: klein inzicht,
grote twijfel: groot inzicht.

Stuur je (beeld)koan, kopij, idee, tekening of foto voor 18 oktober naar groningen@zen.nl voor de november-editie van Nendo-Zen.

Deze maand in Nendo-Zen* terugblik en geleerde lessen van Steven in Los Angeles, de stress om een operatie die niet doorging, en beter falen.

--—--

* Het Japanse woord voor ‘klei’ is 粘土 Nendo, want van Groningers wordt gezegd dat ze uit de klei getrokken zijn. Het zegt dus iets over de grond onder onze voeten en geeft meteen een oorspronkelijke zen-tint. Klei-Zen.

raadpleeg het archief op bit.ly/nendozen

The Big Idea: why we need to learn to fail better

https://www.theguardian.com/books/2023/aug/28/the-big-idea-why-we-need-to-learn-to-fail-better

Ja, ja… zul je zeggen: dat is makkelijk praten.
Faal maar vaker, dan kom je er wel.
Of is dit een paradoxale intentie?
Of… wat als we niet langer denken in termen van slagen en falen?

-------

Een aardige beschouwing van Pema Chödrön op kleverigheid van narigheid. Tip: haar boeken zijn ook zeer de moeite waard. Bijvoorbeeld The Wisdom of no Escape.

https://www.lionsroar.com/how-we-get-hooked-shenpa-and-how-we-get-unhooked/

Charlotte is zenleraar-in-opleiding en promoveerde in 2010 op de effecten van stress op de hersenen aan de UvA. Ze schrijft regelmatig in Nendo-Zen over haar zen-opleiding of over de combinatie zen en neurowetenschappen.

--

De wekker gaat, het is half vijf. In het halfdonker eet ik het bakje muesli met yoghurt dat ik had klaargezet naast het bed. Mijn maag voelt nog vol als de wekker opnieuw gaat en dan beginnen de twijfels. Heb ik de instructies goed gelezen? Ik vloek als ik de opnamebrief niet kan vinden, maar online staat: “U mag tot 6 uur voor de operatie nog een licht ontbijt eten. Eet geen vette producten zoals boter, kaas, pindakaas of chocolade.” Shit. Er zaten noten in de muesli en de yoghurt was niet mager… ik voel paniek opkomen.

Vriendin Kim, die me naar het ziekenhuis brengt, probeert me gerust te stellen, maar het voelt als een valse start. Naarmate de ochtend vordert, slaat spanning om in angst. Het idee om ‘weggemaakt’ te worden is angstaanjagend, of erger: wat als de narcose niet goed werkt? Daarbij komt dat de kaakoperatie vóór mij niet voorspoedig verloopt. “Precies dezelfde operatie en ook jouw chirurg!”, weet de opname-dame me te vertellen. Aha.

Ik krijg de kans mijn angst goed te leren kennen, want pas drie uur later word ik in een bed gezet met zo’n lullig schort aan, een haarnetje op, een infuus in m’n arm en pijnstillers. Nog een half uur verstrijkt. Af en toe kijkt iemand me meewarig aan. Eindelijk, om half vier ’s middags, verschijnt de chirurg. Hij ziet er verhit uit en heeft de afdruk van een mondkapje op zijn gezicht. “We zijn nog niet klaar en ik denk niet dat het verstandig is dat we jou hierna nog opereren. Je mag volgende week terugkomen. Het spijt me heel erg.”

Deze dag kwam met stip binnen in mijn top-5 meest stressvolle dagen ooit. Maar het bijzondere is dat er eigenlijk weinig gebeurde. De operatie ging niet door, stress om niks. Des te werkelijker waren de gevolgen: het voelde alsof ik een marathon had gelopen. De volgende dag zat mijn hoofd vol watten, kwamen geluiden veel te hard binnen en drongen de beelden van de dag ervoor zich op.

Hoe kan het nou dat ‘niks’ zoveel effect op ons heeft? Het is algemeen boeddhistisch gedachtegoed dat de wereld waarin we leven tot stand komt en wordt bepaald door onze eigen geest. Elk ‘probleem’ wordt in wezen veroorzaakt door onze eigen geest. Erg interessant, maar ik heb moeite om mijn innerlijke wetenschapper tot stilte te manen. Echte en ingebeelde bedreigingen leiden tot de stress-respons waarbij nor(adrenaline) direct zorgt voor een hoge hartslag, bloeddruk en ademhaling, waardoor we kunnen vluchten, vechten of ‘bevriezen’. De hypothalamus-hypofyse-bijnier-as gaat ook aan en werkt wat trager en organiserend. Het eindproduct cortisol piekt na 20 minuten en maakt glucose vrij in de lever (broodnodige energie!) en legt de spijsvertering plat, onder andere. Cortisol bereikt ook de hersenen waar het bindt aan hersencellen en hun functie beïnvloedt. Mede hierom onthouden we een stressvolle gebeurtenis vaak goed, maar slaan we gebeurtenissen erna minder goed op.

Terug naar het boeddhistische idee van afscheiding, waarbij elk ‘probleem’ in wezen wordt veroorzaakt door onze eigen geest. Hierbij is onze biologie dus niet heel behulpzaam, want de subjectieve ervaring (het zelf-gefabriceerde luchtkasteel) manifesteert zich als concrete fysiologische gevolgen. Alles is verbonden, onze luchtkastelen niet uitgezonderd. Stress is om die reden één van de meest interessante fenomenen: het verbindt geest en lichaam. En daar zit ‘m ook de kracht en de potentie. We zijn aan de ene kant slaaf van onze stress-respons, maar we kunnen het gelukkig ook beïnvloeden. Door 2 x 20 minuten per dag te mediteren, om maar eens wat te noemen. En in mijn geval had bovenstaande ervaring ook een positieve kant. Toen ik me een week later weer meldde, voelde ik me rustig en zeker. Door mijn stress om niks had ik een groot deel van de ervaring al vooraf kunnen verwerken en stelde de aanloop naar de echte operatie maar weinig voor.

charlotte@zen.nl

Na een omzwerving van ongeveer een jaar is Steven terug in Nederland.
Hij opent deze maand de nieuwe Zen.nl-vestiging in Deventer. Daarnaast richt hij zich op de combinatie van zen en topsport: coaches, individuen en teams begeleiden in de dagelijkse meditatie ter ondersteuning van de sportbeoefening. Tot en met zomer 2022 was Steven de locatiemanager van Zen.nl Groningen.

“Sport en zen is voor mij al langer een logische combinatie. Jarenlang heb ik in verschillende rollen gewerkt in de sport: krachttrainer, roeicoach en conditietrainer. Nu geef ik de sportmeditatie alle aandacht.
Ik deel mijn enthousiasme over de praktische toepassing van zen met iedereen. De combinatie van meditatie en beweging is voor mij de sleutel tot de waardering van het leven. Sport is mijn passie, maar ook in het koken, ondernemen, lezen, luisteren, spreken en compassie zit altijd beweging. Kun je het ook inzien op je eigen ik-besef? Er staat niks vast, je hebt een soort van vaststaand uiterlijk maar het kost gewoon ontzettend veel energie om iemand te zijn. Maar doe vooral je uiterste best.”

Stevens reizen voerden hem onder andere naar Zen Mountain Center (Yokoji), in de bergen van Los Angeles: “Het is daar prachtig, in de bergen, in een reservaat in de natuur, onder leiding van Tenshin Roshi, die daar al 38 jaar de abt is.

In het klooster droegen sommigen een pij, anderen zoals ik gewoon donkere kleding, veel was een keuze, andere elementen een voorwaarde (zoals het volgen van het programma). Ondanks dat de locatie ver buiten de stad lag (3 uur rijden) merkte je dat er veel betrokkenheid was bij de Sangha. De zorg voor de gemeenschap in je eigen beoefening is niet iets wat je aangereikt of geleerd krijgt, maar het is voelbaar. Hoe sta ik in mijn omgeving? ‘Ben je dankbaar voor de schaduw van een boom?’ werd mij eens gevraagd tijdens Dokusan.

Wat mij ook geraakt heeft is de effectiviteit van spontaniteit. Door een zware en lange sneeuwstorm zaten we eens 3 weken afgesloten van de buitenwereld, de rivier was overstroomd en er was maar één fourwheeldrive terreinwagen die zwaar genoeg was om deze te doorkruisen. Er werd flink gewerkt, sneeuwschuiven, trappen uitbikken etcetera en dit alles zonder fysiek contact met de buitenwereld. Op bepaalde momenten kon de stemming wel eens wat zakken. De kok was hier ook gevoelig voor, ergens tijdens de lunch krabbelde hij er bovenop en zei: het spijt me, ik had geen zin om koekjes te bakken afgelopen zondag. Het eind van de middag aten we samen koekjes bij de haard. Niet langer dan 10 minuten heeft dit geduurd, en toch was het van groot belang.

Deze manier van leven is diep in mij gaan nestelen. Hard werken, volledige overgave, zorgen voor jezelf en je omgeving. En… pushen. Ik heb geleerd dat ik daar een rol in mag vervullen. Op voorhand wilde ik mij er rustig in terugtrekken, maar ik werd door de Roshi uitgedaagd om competitief te zijn. We zijn niet zonder reden aan de top van de voedselketen gekomen, maar wat ga je er mee doen?
Mijn mond viel open, competitie in een zen-klooster? Kan dat? Mag dat? Ja dus, en ik ben er vrolijk mee aan de haal gegaan.

Uiteindelijk zijn dit de lessen die ik heb mogen leren:
1. Hang niet rond bij de Boeddha-hal, je bent er om te mediteren, dus focus op wat je gaat doen – en niets anders.
2. Als de kaars uitgaat ben je de eerste die hem weer aansteekt, wees met je aandacht volledig in de ruimte.
3. Als je tot 10 telt, tel je tot 10, niet 3 of 6 of 9. Focus.
4. 9 seconden betekent 9 zen seconden (naar schatting ongeveer 12 echte seconden).
5. Kom met lege handen naar Dokusan, voel je antwoord maar “lepel hem niet op.” Vertrouw erop dat je een goed antwoord hebt, zo niet, kom niet.

Dat er innerlijke strijd en competitie is geeft rust. Alles wat ik bij mij kan houden, daar neem ik verantwoordelijkheid voor tot de energie gaat bloeien. Mediteren is voor mij een bloeiende strijd.”